Ciemna strona postępu

Dzisiejsze technologie przekraczają najśmielsze oczekiwania wizjonerów z XIX wieku. Postęp pędzi na łeb na szyję i ani myśli zwolnić, akcelerowany pozostałościami kapitalizmu, jak np. pozostawieniem wyboru konsumentom odnośnie samego producenta towarów.

Wizjonerzy z wieku, który niedawno pożegnaliśmy, zastanawiali się nad nową kwestią. Nie interesowała ich (tylko) „jak będzie wyglądać przyszłość”, ale także czy dzieło ludzkie nie przerośnie ich twórców. Wizje te przybierały jednak formę tego czy tamtego lewiatana (Dune, Matrix, Terminator, Neon Genesis Evangelion) i obrazowało namacalne, wielkie fizycznie zagrożenie, tymczasem po raz kolejny bieg wydarzeń może spłatać figla wizjonerom.

Okazuje się bowiem, że nie żadna maszyna, nie potwór. Nie jest to nawet coś, co można zobaczyć gołym okiem. Mówię oczywiście o epidemii EHEC, która w chwili, gdy to piszę,  zapakowała do kostnicy już 30 ludzi i ani myśli przestać. Początkowo rzucono podejrzenia na Półwysep Iberyjski, ale okazało się, że wśród epidemii uchował się po prostu stary szczep naszego „dzieła”, obecnie nowego odporniejszego wirusa z tego gatunku.

Tak, obecna epidemia to jest nasze dzieło i można być zdania, że jest to ledwie preludium tego, co nadejdzie. Lata manipulowania genami i gatunkami, lata sztucznego i kompleksowego hodowania takiego właśnie zagrożenia, w końcu musi skończyć się katastrofą.

Poziom mutacji wirusów i bakterii jest zdumiewający. Laboratoria na całym świecie ledwo nadążają za walką z coraz nowszymi szczepami grypy, co dopiero z resztą tych drobnych sukinkotów. Powodem tego jest m.in. stosowanie antybiotyków, na które co rusz dany gatunek się uodparnia. Przypomina więc to niekończący się wyścig zbrojeń. Medycyna kontra wirusy. Póki co medycyna jest na przedzie.

Tak samo jest z postępem w dziedzinie hodowli i uprawy. Obecnie na rynku dostępnych jest ledwie kilkanaście różnych gatunków np. pszenicy, nie mówiąc, że sortów innych gatunków jest jeszcze mniej. A im mniejsza różnorodność genetyczna, tym bardziej gatunek narażony jest na różnego rodzaju plagi nieodporności, np. na wspomniane wirusy i bakterie. Jeszcze w 1999 bliski wyginięcia był… banan pszenny, którego jedyny gatunek hodowano wszędzie – od Meksyku po Urugwaj, dopóki przerażająca epidemia nie zmieniła w zgniłki całych plantacji. Mówimy tu o plantacjach przemysłowych, farmerskich i innych wielkoobszarowych,  charakteryzujących się wysokim ujednoliceniem uprawianych gatunków i stosowanych metod, np. antybiotyków tudzież nawozów.

Okazuje się, że to nie jakiś mityczny robot, superkomputer czy wielki organiczny humanoid ma największy potencjał, aby zmieść dużą część gatunku ludzkiego z powierzchni ziemi. Wystarczy, że z biologicznej puli niespodzianek wyskoczy coś na kształt HIV, tyle, że będzie roznosić się np. drogą kropelkową, a nie płciową. Wirus HIV charakteryzuje się bardzo szybkim tempem mutacji i to jest właśnie powodem, dla którego tak trudno znaleźć na niego jakiekolwiek remedium.

Jak się okazało parę dni temu, nowy szczep wirusa EHEC roznosić się może także w powietrzu. Nadal to jednak „tylko” 30 zgonów i parę tysięcy chorych. Lekarze i naukowcy jak dotąd bezradni, a mówimy tu o Niemczech przodujących w produkcji leków.

Jest to idealny czas, by zastanowić się nad sensem regulacji prawnych w obszarze rolnictwa. Jak wiemy, chyba tylko branża motoryzacyjna może się równać pod względem ilości przepisów, nakazów i kontroli względem pracowników tejże gałęzi. Tak samo dzisiaj w rolnictwie światowym dominują wielkoobszarowe plantacje ekstensywne, a nasiona, antybiotyki oraz nawozy używane do tego pochodzą od coraz mniejszej liczby dostawców. Ujednolicanie i umasowienie – to są prawdziwe źródła naszych problemów. I remedium specjalnego na to nie ma – to co nas wzmocnia (ekonomicznie i zdrowotnie), może nas w końcu zabić.

Teraz mamy tego ledwie przedsmak.

Kamil Kisiel

PS W Polsce co prawda EHEC nie jest problemem. Tyle, że w ubiegłym roku mieliśmy kilkaset zakażeń bakterią odzwierzęcą Yersinia Enterocolita (źródło: wywiad z dr Jolantą Szych, Angora nr 24) – a źródła zakażenia do dzisiaj nie udało się zlokalizować. Kandydatów na globalnego antrax-a jest więcej, niż nam się zdaje (czyt. niż straszą nas media).