Karta Praw Stanów Zjednoczonych Ameryki
(ang. United States Bill of Rights) – pierwsze dziesięć poprawek do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, które zostały uchwalone 25 września 1789, a weszły w życie 15 grudnia 1791, po dłuższym okresie ratyfikacji przez poszczególne stany. Zagwarantowały one podstawowe swobody i wolności obywatelskie, w tym prawo do własności prywatnej, wolności wyznania i sumienia oraz prasy, ochrony oskarżonego w procesie karnym, prawo do swobodnego gromadzenia się. Nie spisano jednak równości wobec prawa, a było to spowodowane istniejącym i legalnym niewolnictwem, które utrzymało się w Stanach Zjednoczonych do drugiej połowy XIX wieku.
Kopia sporządzona dla Północnej Karoliny została skradziona przez żołnierzy Unii w kwietniu 1865, a została odnaleziona i zwrócona 140 lat później, w 2005 przez agenta FBI Roberta King Wittmana.
W 1941 prezydent Franklin Delano Roosvelt ogłosił 15 grudnia dniem Karty Praw.
KONSTYTUCJA STANÓW ZJEDNOCZONYCH AMERYKI
Pierwsze dziesięć Poprawek jest znane pod nazwą Karta Praw ( Bill of Rights ).
POPRAWKI DO KONSTYTUCJI
POPRAWKA I 1791
Kongres nie może stanowić ustaw wprowadzających religię albo zabraniających swobodnego wykonywania praktyk religijnych, ograniczających wolność słowa lub prasy, albo naruszających prawo do spokojnych zgromadzeń i do wnoszenia do najwyższych władz petycji o naprawienie krzywd.
POPRAWKA II 1791
Dobrze zorganizowana milicja jest niezbędna dla bezpieczeństwa wolnego państwa; prawo obywateli do posiadania i noszenia broni nie może być naruszone.
POPRAWKA III 1791
Zakwaterować żołnierza w jakimkolwiek domu można w czasie pokoju jedynie za zgodą właściciela, a w czasie wojny wyłącznie na zasadach określonych przez ustawę.
POPRAWKA IV 1791
Prawa obywateli do nietykalności osobistej, mieszkania, dokumentów i mienia nie wolno naruszać przez nieuzasadnione rewizje i zatrzymania; nakaz rewizji lub zatrzymania może być wystawiony jedynie na podstawie wiarygodnego przypuszczenia, że jest to uzasadnione, popartego przysięgą lub oświadczeniem. Miejsce rewizji oraz osoby i rzeczy podlegające zatrzymaniu muszą być szczegółowo określone.
POPRAWKA V 1791
Nikt nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za zbrodnię główną lub inne hańbiące przestępstwo bez postawienia w stan oskarżenia przez Wielką Ławę Przysięgłych na podstawie jej zalecenia albo na wniosek prokuratora, z wyjątkiem gdy chodzi o sprawy dotyczące lądowych czy morskich sił zbrojnych albo milicji w służbie czynnej w czasie wojny lub niebezpieczeństwa publicznego. Nikomu się też ponownie nie zagrozi utratą życia lub okaleczeniem wskutek ścigania go za to samo przestępstwo. Nikt też nie może być zmuszony do zeznawania w sprawie karnej na swoją niekorzyść ani też być pozbawionym życia, wolności lub mienia bez prawidłowego wymiaru sprawiedliwości; własności prywatnej nie wolno przejąć na użytek publiczny bez słusznego odszkodowania.
POPRAWKA VI 1791
W sprawach karnych oskarżonemu przysługuje prawo do szybkiej i jawnej rozprawy przed bezstronnym sądem przysięgłych tego Stanu i okręgu, w którym przestępstwo zostało popełnione; określenie tego okręgu, musi wynikać z wcześniej uchwalonej ustawy. Oskarżony ma praw do otrzymania informacji o rodzaju i podstawie oskarżenia: do konfrontacji ze świadkami oskarżenia, do przymusowego sprowadzenia świadków obrony oraz do udzielenia mu pomocy prawnej przy obronie.
POPRAWKA VII 1791
W sprawach cywilnych rozpatrywanych na podstawie prawa zwyczajowego, w których wartość przekracza dwadzieścia dolarów, zapewnia się prawo do rozprawy przed sądem przysięgłych, a żaden fakt ustalony przez taki sąd nie może być ponownie rozpatrywany przez jakikolwiek sąd Stanów Zjednoczonych według innych zasad, niż wynikające z prawa zwyczajowego.
POPRAWKA VIII 1791
Nie wolno żądać nadmiernych kaucji ani nakładać nadmiernych grzywien, ani też wymierzać kar okrutnych lub wymyślnych.
POPRAWKA IX 1791
Wymienienie w Konstytucji pewnych praw nie może być interpretowane w sposób prowadzący do zaprzeczenia lub ograniczenia innych praw przysługujących obywatelom.
POPRAWKA X 1791
Uprawnienia, które nie zostały przez konstytucję powierzone Stanom Zjednoczonym ani też nie zostały wyłączone z właściwości Stanów, przysługują poszczególnym Stanom albo obywatelom.
POPRAWKA XI 1795
Władza sądowa Stanów Zjednoczonych nie może być interpretowana w sposób oznaczający rozciągnięcie jej na jakiekolwiek powództwo wytoczone lub dochodzone według zasad prawa lub słuszności przeciwko jednemu ze Zjednoczonych Stanów przez obywateli innego Stanu albo przez obywateli lub poddanych jakiegokolwiek państwa obcego.
POPRAWKA XII 1804
Elektorzy zbierają się w poszczególnych Stanach i głosują w tajnym głosowaniu na Prezydenta i Wiceprezydenta, przy czym przynajmniej jeden z nich nie może być mieszkańcem tego samego Stanu, co Elektorzy; wymieniają oni na osobnych kartkach nazwiska kandydatów na Prezydenta i Wiceprezydenta, sporządzają listę wszystkich osób będących kandydatami na Prezydenta oraz osobną listę osób będących kandydatami na Wiceprezydenta, następnie listy zawierające liczbę głosów oddanych na każdą z nich; listy te podpisują i poświadczają oraz po opieczętowaniu przesyłają do siedziby najwyższych władz Stanów Zjednoczonych, na ręce Przewodniczącego Senatu. Przewodniczący Senatu, w obecności Senatu i Izby Reprezentantów, otwiera wszystkie poświadczone koperty, po czym następuje obliczenie głosów; osoba, która otrzymała największą liczbę głosów zostaje Prezydentem, jeżeli uzyskała głosy bezwzględnej większości wyznaczonych Elektorów; gdyby jednak żadna osoba nie uzyskała takiej większości, wówczas Izba Reprezentantów niezwłocznie, w tajnym głosowaniu, wybiera Prezydenta spośród trzech osób zamieszczonych na liście, które w głosowaniu na Prezydenta uzyskały największą liczbę głosów. Przy wyborze Prezydenta głosy są liczone Stanami, a reprezentacji każdego Stanu przysługuje jeden głos; quorum w takim wypadku stanowi reprezentacja po jednym lub więcej członków przynajmniej z dwóch trzecich Stanów. Dla wyboru niezbędne jest uzyskanie głosów większości wszystkich Stanów. [Jeśli zaś lzba Reprezentantów, której przysługuje prawo wyboru, nie dokona go przed najbliższym 4 marca, wówczas urząd Prezydenta przejmuje Wiceprezydent, podobnie jak w razie śmierci lub innej przewidzianej w Konstytucji niezdolności do pełnienia obowiązków Prezydenta]. Osoba, która uzyskała największą liczbę głosów oddanych na Wiceprezydenta, zostaje Wiceprezydentem, jeżeli liczba ta jest większa od połowy ogólnej liczby wyznaczonych Elektorów. Jeżeli żadna osoba nie uzyskała takiej większości, wówczas Senat wybiera Wiceprezydenta spośród dwóch osób na liście, które uzyskały największą liczbę głosów; quorum w takim wypadku stanowi dwie trzecie ogółu Senatorów, a dla wyboru niezbędne jest uzyskanie głosów większości ogółu Senatorów. Na urząd Wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych nie może być jednak wybrana osoba, która zgodnie z Konstytucją nie może być wybrana na Urząd Prezydenta.
POPRAWKA XIII 1865
§ 1. Nie wolno, w Stanach Zjednoczonych lub jakimkolwiek innym miejscu podległym ich jurysdykcji, nikogo trzymać w niewoli ani zmuszać do pracy przymusowej, chyba że pod postacią kary za przestępstwo, za które sprawca został zgodnie z prawem skazany.
BKongres jest władny zapewnić wykonanie niniejszego artykułu przez odpowiednie ustawodawstwo.
POPRAWKA XIV 1868
§ 1. Wszystkie osoby, które urodziły się lub naturalizowały w Stanach Zjednoczonych i podlegają ich jurysdykcji, są obywatelami Stanów Zjednoczonych oraz tego Stanu, w którym zamieszkują. W żadnym Stanie nie wolno uchwalać ani stosować ustaw, które ograniczałyby prawa i wolności obywatelskie Stanów Zjednoczonych; w żadnym Stanie nie wolno też jakiejkolwiek osoby pozbawiać życia, wolności lub mienia bez prawidłowego wymiaru sprawiedliwości, jak również odmówić komukolwiek na obszarze własnej jurysdykcji równej ochrony prawnej.
§ 2. Liczba mandatów do Izby Reprezentantów rozdzielona zostaje między poszczególne Stany, odpowiednio do ogólnej liczby w każdym Stanie, z wyłączeniem nie podlegających opodatkowaniu Indian. Jednakże zmniejszeniu ulega podstawa ustalenia reprezentacji tych Stanów, w których przy wyborze Elektorów dla wyborów Prezydenta lub Wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych albo przy wyborze przedstawicieli do Kongresu, urzędników do stanowych władz wykonawczych lub sądowych albo członków stanowego Zgromadzenia Ustawodawczego, prawo wyborcze nie przysługuje jakimkolwiek osobom spośród męskiej części ludności stanu, pomimo ukończenia przez nich dwudziestu jeden lat i posiadania obywatelstwa Stanów Zjednoczonych bądź jest ono w jakikolwiek sposób ograniczone z innych względów, niż udział w rebelii albo zgodnie z postanowieniami Konstytucji ratyfikowany przez Zgromadzenia Ustawodawcze poszczególnych Stanów jako poprawka do Konstytucji.
POPRAWKA XIX 1920
§ 1. Stany Zjednoczone ani jakikolwiek Stan nie może pozbawić ani ograniczyć praw wyborczych obywateli Stanów Zjednoczonych ze względu na płeć.
§ 2. Kongres jest władny zapewnić wykonanie tego artykułu przez odpowiednie ustwodawstwo.
POPRAWKA XX 1933
§ 1. Kadencja Prezydenta i Wiceprezydenta upływa w połowie 20 stycznia, a kadencja Senatorów i członków Izby Reprezentantów w południe 3 stycznia tego roku, w którym kadencja upłynęłaby, gdyby niniejszy artykuł nie został ratyfikowany. W powyższych terminach rozpoczyna się następna kadencja.
§ 2. Kongres zbiera się przynajmniej raz w roku, a pierwsze posiedzenie rozpoczyna się w południe 3 stycznia, chyba że ustawa określi inny dzień.
§ 3. Gdyby w czasie, oznaczonym jako początek kadencji Prezydenta, Prezydent-elekt już nie żył, wówczas Prezydentem zostaje Wiceprezydent. Gdyby Prezydent nie został wybrany przed terminem oznaczonym jako początek jego kadencji, albo gdyby Prezydent-elekt nie odpowiadał przepisowym wymogom, wówczas funkcję Prezydenta pełni Wiceprezydent-elekt do czasu ustalenia Prezydenta spełniającego te wymogi; Kongres może w drodze ustawy określić kto i na jakich zasadach przejmuje pełnienie funkcji Prezydenta, w wypadku gdy ani Prezydent-elekt, ani Wiceprezydent-elekt nie odpowiadają przepisowym wymogom.
§ 4. Kongres może w drodze ustawy określić zasady postępowania w przypadku śmierci którejkolwiek z osób, spośród których Izba reprezentantów ma wybrać Prezydenta w razie przejścia na nią prawa wyboru oraz w wypadkach śmierci którejkolwiek z osób, spośród których Senat ma wybrać Wiceprezydenta w razie przejścia prawa wyboru na Senat.
§ 5. Paragrafy 1 i 2 wchodzą w życie dnia 15 października następującego po dokonaniu ratyfikacji niniejszego artykułu.
§ 6. Niniejszy artykuł nie wejdzie w życie, jeżeli w ciągu siedmiu lat od przedłożenia go, nie zostanie ratyfikowany jako poprawka do Konstytucji przez Zgromadzenie Ustawodawcze trzech czwartych ogólnej liczby Stanów.
POPRAWKA XXI 1933
§ 1. Niniejszym uchyla się artykuł będący osiemnastą poprawką do Konstytucji.
§ 2. Przewóz lub przywóz do jakiegokolwiek Stanu, terytorium albo posiadłości Stanów Zjednoczonych trunków w celu ich dalszej sprzedaży albo spożycia na miejscu jest zabroniony, jeżeli jest sprzeczny z ustawodawstwem miejscowym.
§ 3. Artykuł ten nie wejdzie w życie, jeżeli w ciągu siedmiu lat od przedłożenia go Stanom przez Kongres nie zostanie zgodnie z Konstytucją ratyfikowany przez Konwencje poszczególnych Stanów jako poprawka do Konstytucji.
POPRAWKA XXII 1951
§ 1. Nikt nie może być wybrany na urząd Prezydenta więcej niż dwa razy, a kto pełnił Urząd Prezydenta, albo pełnił jego funkcję w okresie kadencji innej osoby przez okres dłuższy niż dwa lata, nie może być wybrany na urząd Prezydenta więcej niż raz. Niniejszy artykuł nie ma jednak zastosowania do osoby pełniącej Urząd Prezydenta w czasie zaproponowania tego artykułu przez Kongres; nie stoi on również na przeszkodzie, aby osoba sprawująca Urząd Prezydenta albo pełniąca jego funkcję w okresie, w którym niniejszy Artykuł wchodzi w życie, sprawowała urząd Prezydenta albo pełniła jego funkcję aż do upływu kadencji.
§ 2. Artykuł ten nie wejdzie w życie, jeżeli w ciągu siedmiu lat od przedłożenia go Stanom przez kongres nie zostanie ratyfikowany jako poprawka do Konstytucji przez Zgromadzenie Ustawodawcze trzech czwartych ogólnej liczby Stanów.
POPRAWKA XXIII 1961
§ 1. Okręg będący siedzibą najwyższych władz Stanów Zjednoczonych wyznacza na zasadach określonych przez Kongres: Elektorów Prezydenta i Wiceprezydenta w liczbie odpowiadającej ogólnej liczbie Senatorów i członków Izby Reprezentantów, do której byłby uprawniony, gdyby był stanem, nie może to być jednak liczba większa od przypadającej Stanowi o najmniejszej liczbie mieszkańców. Elektorzy ci dopełniają liczbę Elektorów wyznaczonych przez Stany; przy wyborze Prezydenta i Wiceprezydenta są traktowani na równi z Elektorami wyznaczonymi przez Stan; zbierając się w Okręgu, wykonują obowiązki przewidziane w artykule dwunastym poprawek.
§ 2. Kongres jest władny zapewnić wykonanie niniejszego artykułu przez odpowiednie ustawodawstwo.
POPRAWKA XXIV 1964
§ 1. Stany Zjednoczone ani jakikolwiek Stan nie mogą ze względu na niezapłacenie podatku wyborczego albo innego podatku, pozbawić lub ograniczać praw wyborczych obywateli Stanów Zjednoczonych przy wyborach wstępnych lub innych formach wyboru Prezydenta lub Wiceprezydenta, przy wyborze Elektorów Prezydenta lub Wiceprezydenta albo przy wyborze Senatora lub Członka Izby Reprezentantów do Kongresu.
§ 2. Kongres jest władny zapewnić wykonanie niniejszego artykułu przez odpowiednie ustawodawstwo.
POPRAWKA XXV 1967
§ 1. W wypadku usunięcia Prezydenta z Urzędu albo jego śmierci lub ustąpienia, Prezydentem zostaje Wiceprezydent.
§ 2. Ilekroć Urząd Wiceprezydenta pozostaje nieobsadzony, Prezydent mianuje Wiceprezydenta, który obejmuje ten urząd po zatwierdzeniu uchwałą podjętą większością obydwu Izb Kongresu.
§ 3. Ilekroć Prezydent złoży Przewodniczącemu pro tempore Senatu i Przewodniczącemu Izby reprezentantów pisemne oświadczenie, że nie może sprawować władzy i spełniać obowiązków wynikających z jego urzędu i dopóki nie złoży tym organom pisemnego oświadczenia o ustaniu przeszkody, władzę i obowiązki jego urzędu sprawuje Wiceprezydent jako pełniący obowiązki Prezydenta.
§ 4. Ilekroć Wiceprezydent i większość osób kierujących departamentami rządowymi lub innymi organami określonymi przez Kongres w drodze ustawy, złoży Przewodniczącemu pro tempore Senatu i Przewodniczącemu Izby Reprezentantów pisemne oświadczenie, że Prezydent nie może sprawować władzy i obowiązków swego Urzędu, władzę tę oraz obowiązki przejmuje niezwłocznie Wiceprezydent jako pełniący obowiązki Prezydenta.
Jeżeli następnie Prezydent złoży Przewodniczącemu pro tempore Senatu i Przewodniczącemu Izby Reprezentantów pisemne oświadczenie, że jego niezdolność minęła, wówczas przejmuje on władzę i obowiązki swego Urzędu, chyba że Wiceprezydent i większość osób kierujących departamentami rządowymi albo innymi organami określonymi przez Kongres w drodze ustawy, złoży w ciągu czterech dni Przewodniczącemu pro tempore Senatu i Przewodniczącemu Izby Reprezentantów ich pisemne oświadczenie, że Prezydent nie może sprawować władzy i obowiązków swojego urzędu. W takim wypadku rozstrzyga Kongres. Jeżeli Kongres w tym czasie nie obraduje, zbiera się on w ciągu 48 godzin. Jeżeli Kongres w ciągu 21 dni po otrzymaniu tego ostatniego pisemnego oświadczenia albo - w ciągu 21 dni od zebrania się, jeżeli Kongres w tym czasie nie obraduje, stwierdzi uchwałą podjętą większością dwóch trzecich głosów każdej Izby, że Prezydent jest niezdolny do s[prawowania władzy i obowiązków swego Urzędu, wówczas Wiceprezydent nadal pełni obowiązki Prezydenta; w przeciwnym wypadku, Prezydent przejmuje ponownie władzę i pełnienie obowiązków swego urzędu.
POPRAWKA XXVI 1971
§ 1. Stany Zjednoczone ani jakikolwiek Stan nie mogą ze względu na wiek pozbawić lub ograniczyć praw wyborczych obywateli Stanów Zjednoczonych, którzy ukończyli osiemnaście lub więcej lat.
§ 2. Kongres jest władny zapewnić wykonanie niniejszego artykułu przez odpowiednie ustawodawstwo.
Last Updated on Tuesday, 26 May 2009 07:45| « poprzednia | następna » |
|---|
